Loopbaancoaching: creëer werkgeluk en bezieling met de vier elementen

Werk is een mooie kans om zelf te groeien en aan de wereld een waardevolle bijdrage te leveren. Iets met een mes dat snijdt aan twee kanten (maar dan zonder het mes graag). Alleen: behoorlijk veel mensen doen werk waar ze de klok harder horen tikken dan hun hart. Of waarin het weekend het hoogtepunt van de werkweek is. Of, zoals ik in mijn loopbaancoaching merk: mensen doen werk dat ‘oké’ is maar voelen ergens iets knagen – ze staan stil of hebben meer in huis dan eruit komt. En nee, dit is geen kwestie van verwend gedrag, trendy gedoe of jobhopperij. Mensen komen gewoon steeds meer tot de conclusie dat het ook ánders kan – hoe we ons leven inrichten, hoe we werken. Met meer intentie, bezieling, oprechtheid. En dat is mooi.

Toch lopen mensen tegelijkertijd massaal vast in hun zoektocht naar werk waarin hun kwaliteiten, talenten, interesses én bijdrage aan de wereld samenkomen. Of ze nu op eigen houtje in dat proces zitten of in loopbaancoaching. 

Zonde. Daarom deel ik in dit artikel een manier om op een andere manier te kijken naar jezelf en je werk en loopbaan. Dit doe ik vandaag met de elementenvierhoek, een tool ontwikkeld door trainer, opleider en coach Adriaan Hoogendijk. Ik merk in de (coach)praktijk dat deze tool veel mogelijkheden biedt om te kijken naar jezelf en je werk(geluk) en loopbaan. Al kun je de metafoor op ieder levensgebied of project toepassen.

Goed, laten we beginnen!

Zelfreflectie met de vier elementen

Het basisidee is dat je te maken hebt met vier elementen:

  • Vuur: wat je wilt, beweegt, fascineert, inspireert, enz.
  • Lucht: wat je denkt, gelooft, voor je ziet, plant, analyseert, enz.
  • Water: wat je met anderen deelt, uitwisselt, van jezelf laat zien, afstemt, enz.
  • Aarde: wat je praktisch doet, realiseert, verzekert, ordent, maakt, enz.

Ik licht ieder element kort toe vanuit werk- en loopbaanperspectief.

Vuur

Ah, je vúúrtje! Kom je tot leven in je werk? Gaat je hart sneller kloppen van wat je doet? Volg je dat hele hart überhaupt wel in je loopbaan? Al dit soort vragen hebben te maken met het vuurelement.

Bevlogenheid, passie, kracht, energie: je hebt het allemaal in een bepaalde mate nodig om bezield in je werk (en leven) te staan. Niet dat je per se op ieder uur van de dag hoeft te staan gillen van plezier (mag wel natuurlijk). Het gaat om de balans, om het totaalplaatje.

Wat gebeurt er als je te weinig in contact staat met het ‘vuur’ in jezelf? Dan, nou ja, krijg je het koud. Of je brandt op.

Over dat laatste: mensen associëren burn-out vaak met een gedoofd innerlijk vuur. Enerzijds logisch, want dat is hoe het voelt. Toch denk ik dat je het ook anders kunt zien: als je een burn-out hebt, is er juist een vuur in jou dat oplaait en zegt: ho ho, en ik dan?! Het is een krachtig signaal dat je niet helemaal op het juiste pad zit. Of dat je wel op het juiste pad zit, maar dat je schoenveter los zit waardoor je steeds struikelt: je geeft bijvoorbeeld je grenzen onvoldoende aan, vat feedback te persoonlijk op of bent te perfectionistisch. Je doet dus op zich het goede werk, maar niet op de goede wijze.

Loopbaancoaching_poppetje_met_vuur_in_hart

Lucht

Kun je je denkvermogen kwijt in je werk? Word je intellectueel voldoende uitgedaagd? Werk je in lijn met wat je écht belangrijk vindt, je waarden en idealen?

Lucht heb je nodig voor overzicht, reflectie, strategie. Als je te weinig in contact staat met dit element, lukt het niet goed om ‘erboven uit te stijgen’. Je wordt bijvoorbeeld steeds opgeslokt in de verwachtingen van anderen (water) of in de waan van de dag (aarde). Als je juist te veel naar lucht neigt, ga je ‘zweven’ of word je te rationeel (denk-denk-denk).

Loopbaancoaching_poppetje_met_denkwolkje

Water

Het waterelement gaat over hoe je je verhoudt tot anderen en de wereld. Werk je graag met mensen? Past het team of de organisatie bij jou? Maar ook: durf je zichtbaar te zijn, past je aanbod bij de vraag?

Je kunt water ook ‘groter’ bekijken. Zo hebben mijn coachcliënten nog weleens het gevoel dat ze de wereld moeten redden. Alleen werken bij een liefdadigheidsorganisatie is bij wijze van spreken goed genoeg.

Zo’n overtuiging, hoewel voortvloeiend uit een goed hart, kan het vrijuit stromen van je energie blokkeren. Het verlamt je. Voordat je bij je vuur kunt komen, heeft je hoofd de boel al overgenomen en het toetert: je moet jezelf opofferen voor anderen! Of: wat anderen vinden of willen is belangrijker!

Loopbaancoaching_communicerende_poppetjes

Aarde

Iemand die sterk naar aarde neigt, houdt van houvast, zekerheid, structuur. Dit zijn vaak betrouwbare, gedegen, nuchtere personen die graag praktisch werken en dingen concretiseren en uitvoeren.

Op werkgebied kun je je afvragen: lukt het mij mijn doelen te realiseren? Doe ik wat ik had bedacht? Creëer ik voldoende structuur voor mezelf?

Als je teveel in de aarde verzandt, zul je misschien dingen gaan missen als spelen en je nieuwsgierigheid volgen (vuur), nieuwe ideeën uitwerken (lucht) of verdiepend contact (water).

Loopbaancoaching_poppetje_in_de_aarde

De vier elementen in jezelf

Je kunt de elementenvierhoek allereerst gebruiken om jezelf beter te begrijpen en te leren en groeien. Hierbij heb je eigenlijk twee hoofddoelen:

  1. Je wilt alle elementen zoveel mogelijk laten stromen. Hoe meer alle elementen er mogen en kunnen zijn, hoe groter jouw bezieling.
  2. Je wilt alle elementen met elkaar in balans brengen. Zie het als een wiel: als er één punt uitsteekt, dan hobbel je als een gek. Prachtig dus als je enthousiasme wild oplaait (vuur) en je daar allerlei prachtige plannen bij bedenkt (lucht), maar lukt het vervolgens niet om de brug te slaan naar de buitenwereld (water) en je plannen daadwerkelijk uit te voeren (aarde)? Dan loop je alsnog vast.

Interessante vragen om mee te beginnen zijn bijvoorbeeld:

  • Naar welke elementen neig ik van nature?
  • Welk element is voor mij het lastigst om contact mee te maken?
  • Naar welk element ben ik momenteel het meest nieuwsgierig?

(Lees ook meer over de focus op het symbolische ‘licht’ (positief maar soms oppervlakkig) versus het ‘donker’ (diepgaand maar soms te zwaar).

De vier elementen in je werk

Je kunt ook op de elementen contempleren in relatie tot je loopbaan. Welke elementen wil of heb je in je werk? Welke mis je momenteel? Welke overheersen er teveel?

Het wisselt per persoon hoe belangrijk ieder element is in je werk. Voor de een is teamwork cruciaal om werkgeluk te ervaren (water), de ander werkt vooral graag met de handen (aarde), een derde moet absoluut in het denken worden geprikkeld (lucht). De verhoudingen wisselen dus; het is een persoonlijke mix. Maar je hebt van ieder element wat nodig.

Bij vuur ligt het, zo leert de ervaring, net iets anders. Het wisselt per persoon hoe sterk het vuurelement van nature is, maar ik zie het toch wel als een soort basis. Immers, als je amper vanuit je verlangens en hart werkt, dan is het toch lastig om werkelijke bezieling te creëren.

Is dat altijd erg? Nee. Sommige mensen vinden het prima om een baan te hebben voor het geld, de gezellige collega’s of de structuur die het geeft. En dat mag.

Zelf zie ik werk als een mooie kans om te groeien, te creëren, je te uiten, je talenten en kwaliteiten in te zetten en anderen te helpen met dat waar nu juist jij waarde in te bieden hebt. Anders gezegd, mijn redenatie is: als je ook vanuit je vuurtje zou kunnen werken, waarom niet?

Blokkades

Om die retorische vraag maar eens tegen de regels in te beantwoorden: bijvoorbeeld omdat het niet lukt. We hebben namelijk te maken met blokkades.

In mijn loopbaancoaching meet ik in de eerste sessie altijd in welke mate iemand in contact staat met de diverse elementen. Wat blijkt? Meestal is het vooral het vuur dat achterblijft. Niet omdat dat vuur niet aanwezig is – dat heeft iedereen, en zeker de mensen die bij mij aankloppen – maar omdat er blokkades liggen. Want is het je opgevallen dat ik het telkens heb over in contact staan met je vuur/lucht/water/aarde? Ik zeg niet: je moet het creëren. Een cruciaal verschil.

Vergelijk het met een dichtgeslibde rivier: je hoeft dat water niet tevoorschijn te toveren, je moet gewoon de steentjes weghalen. Wat je zoekt, is er al. In welke vorm en mate? Dat verschilt per persoon. Maar de basis ís er.

Die blokkades zijn vaak ook de reden dat mensen vastlopen in hun zoektocht naar meer werkgeluk. We willen namelijk te snel toe naar het element zelf. Neem weer vuur als voorbeeld. Hoe vaak lees je ergens de tip: bedenk wat je als kind leuk vond om te doen! Of: maak een lijstje met alle banen die je leuk lijken!

Dat kan best behulpzaam zijn. Maar. Wat nou als je ergens semi-onbewust een overtuiging hebt rondslingeren die je vertelt: mij lukt het tóch niet… Succes met je lijstjes dan. Of wat als je jezelf nog klein houdt vanuit eerdere (werk)ervaringen – en die schaamte of woede zit nog in de weg?

Hoogendijk noemt dit soort blokkades ‘innerlijke hindernissen’. Het nadeel: ze zitten dus niet in de buitenwereld (hoezeer dat ook zo lijkt), maar in jezelf. Het voordeel: ze zitten in jezelf, dus je kunt er wat mee.

(Lees hier meer over mijn visie op werken vanuit bezieling en de fout die veel mensen maken in hun zoektocht.)

De zelfsturingscirkel: het pad naar bezield werken

Tot slot dan de grote sleutel om vanuit deze elementen naar je mogelijke stappen op werkgebied te kijken: het proces van minder naar meer bezieling en geluk. De vier elementen volgen namelijk een cirkelbeweging. Hoogendijk noemt dit de zelfsturingscirkel.

Stel, je wilt werk ontdekken waar je in opbloeit (of enig ander project succesvol uitvoeren). Dan moet je kort gezegd:

  • Eerst weten wat je écht wilt en voelt (vuur)
  • Die verlangens en gevoelens in ideeën gieten (lucht)
  • Onderzoeken hoe die ideeën passen in de wereld (water)
  • In actie komen om je ideeën te realiseren en doorzetten (aarde).

Kortom, je moet met de natuurlijke richting mee werken. Welkom, flow! Daarom ligt in mijn loopbaancoaching de focus ook sterk op het weer gaan ervaren van je vuur, want dáár begint het. En de grap is: door dat vuur weer zuurstof te geven, gaan vrijwel vanzelf ook de andere elementen gemakkelijker stromen. Er ontstaat ruimte, momentum. Je profiteert immers van die (vuur)energie. Dat maakt het hele proces heel wat soepeler.

Loopbaancoaching_de_zelfsturingscirkel

De veelgemaakte fout in loopbaancoaching

Omgekeerd geldt helaas hetzelfde: ga je tegen de stroom van deze cirkelbeweging in of skip je bepaalde elementen? Dan wacht je een worsteling. Zo had ik zelf toen ik begon met ondernemen aan bevlogenheid (vuur), ideeën (lucht) en toewijding (aarde) geen gebrek, maar zat ik soms teveel op mijn eigen eilandje. Hoe meer ik het waterelement in mezelf toeliet – bijvoorbeeld door meer te delen en samen te werken – hoe gemakkelijker mijn werk ging. En om dat voor elkaar te krijgen, moest ik dus wel wat ‘waterblokkades’ uit de weg ruimen. 

Dit tegen-de-stroom-in zwemmen is ook de reden dat werkzoekprojecten en zelfs loopbaancoaching niet altijd effectief zijn: er wordt meteen gekeken naar wat de wereld te bieden heeft aan vacatures, scholing, gevraagde kwaliteiten, enz. Of je moet meteen gaan ‘netwerken’ of aan de slag met lijstjes met vaardigheden ofzo. Je bent je dus meteen heel praktisch (aarde) aan het verhouden tot de buitenwereld (water), zonder eerst je hart en onderbuik te hebben gevoeld (vuur) en te hebben gecheckt of jouw interesses en verlangens passen bij jouw levensvisie, waarden en idealen, welke mogelijkheden er zijn, welke strategie passend is, enz. (lucht). Laat staan dat je de innerlijke blokkades hebt opgeruimd om die elementen überhaupt echt goed te kunnen ervaren.

Netwerken en vacatures bekijken en dergelijke zijn prima, maar wel op het juiste moment in het proces.

(Overigens kun je ook netwerken om meer gevoel te krijgen bij wat je nu echt wilt, maar dat is een heel ander uitgangspunt.)

Conclusie en loopbaancoaching

Hopelijk heb ik je wat ideeën gegeven om anders te kijken naar jezelf en werk. Een metafoor zoals de elementenvierhoek kan helpen om jezelf beter te begrijpen – inclusief je krachten en valkuilen – maar om ook de processen waarin je zit slimmer aan te pakken, zoals de zoektocht naar werken vanuit (meer) bezieling.

Bonustip: je kunt deze kijkwijze op ieder project of levensgebied toepassen. Denk aan je relatie: welke elementen overheersen, welke mis je misschien, hoe vul je elkaar aan? Of wat dacht je van vrije tijd? Ik heb eens iemand gecoacht die concludeerde dat ze ook náást werk meer met vuur en lucht wilde doen. Zij begon toen met het organiseren van filosofie-avonden (lucht) over klimaat en natuur, een thema dat haar aan het hart lag (vuur).

Kortom, wees creatief, zie het als een ontdekkingsspel. Dan krijgt ‘in je element zijn’ uiteindelijk een geheel nieuwe betekenis.

Succes en veel plezier! Wil je begeleiding bij jouw zoektocht naar meer werkgeluk en bezieling? En ben je geïnteresseerd in loopbaancoaching die tegelijkertijd diepgaand en persoonlijk, maar ook nuchter en doelgericht is? Dan is mijn traject gericht op loopbaancoaching wat voor jou. Boek een kennismaking en ervaar het zelf!

Om de week nieuwe inspiratie?

Krijg voer voor je mindset met de MindMemo!

Meer blogs

Voer voor je mindset?

Wil jij tweewekelijks een portie inspiratie voor jouw persoonlijke groei? Meld je dan aan voor de MindMemo

Door je e-mailadres in te vullen geef je toestemming om e-mails te ontvangen en ga je akkoord met de privacyvoorwaarden. Je gegevens worden niet gedeeld met derden en je ontvangt geen spam.