Perfectionisme: welk type perfectionist ben jij?

Perfectionisme: veel mensen hebben er last van. Helaas. Want streven naar perfectie is een zware (of onmogelijke) opgave en kan je nogal in de weg zitten. Heb jij trekjes van een ware perfectionist? Dan is het dus tijd om daar eens mee aan de slag te gaan. Lees hier meer over perfectionisme herkennen, begrijpen en loslaten.

In deze blog lees je:

  • Wat De Perfectionist kenmerkt
  • Op welke twee manieren perfectionisten te werk gaan
  • Welke typen perfectionisten er zijn
  • Wat de negatieve effecten van perfectionisme zijn
  • Wat je er wél aan hebt
  • Hoe je ongezond perfectionisme loslaat
de lat te hoog leggen

3 kenmerken van perfectionisme

Kenmerk 1. De Perfectionist en tevredenheid zijn vaak water en vuur.

Het is goed om voor kwaliteit te gaan. Maar betekent niet dat je nooit tevreden mag zijn. Er is een tijd om ergens aan te werken zodat het beter wordt, en er is een tijd om te zeggen: het is goed zo. En dat voelt voor De Perfectionist vaak ongemakkelijk en eng.

Daardoor herken je De Perfectionist aan uitspraken zoals: ‘’Het is gewoon nog niet goed genoeg. Écht niet.’’ Ook na de hele nacht doorhalen om alle puntkomma’s te veranderen en veertien keer van lettertype te wisselen. 

Of je hoort zo’n uitspraak: “Ach, het is wel oké, maar dit en dat had ik eigenlijk nog beter moeten doen”. 

Kenmerk 2. De Perfectionist mag geen fouten maken van zichzelf.

Want – zo gaat het in het koppie – iemand die perfect is, maakt natuurlijk geen fouten. Zonde, want proberen geen fouten te maken kost bakken met energie, tijd en flessen deodorant tegen de geur van al dat angstzweet. Bovendien leer je van fouten meestal best veel. Bijvoorbeeld dat puntkomma’s of verkeerde lettertypes over het algemeen je carrière niet zullen verprutsen. 

Kenmerk 3. De Perfectionist denkt dat hij even goed (of slecht) is als wat hij presteert.

Perfectionisten ontlenen hun eigenwaarde vaak aan wat ze bereiken in plaats van aan wie ze zíjn. Onder perfectionisme kan namelijk een overtuiging liggen zoals: “Ik ben niet goed genoeg.” Of: “Ik bén de cijfers die ik haal / de kleren die ik draag / de vrienden die ik heb / de status van mijn baan.” 

Daarom is feedback ook zo lastig. Stel: De Perfectionist krijgt iets te horen zoals: “Je moet dit document nog aanpassen.” Of: “Die opzet is niet mijn smaak.” Dan klinkt dat voor De Perfectionist meer als: “Jij bent niet goed.” En dat doet natuurlijk pijn.

Je eigenwaarde ontlenen aan je creaties of resultaten werkt vaak verlammend. Want voelt feedback op wat je creëert als kritiek op wie je bént? Dan wordt de drempel om iets te creëren opeens veel groter. Je loopt namelijk niet alleen het risico dat iemand jouw creatie afwijst. Je loopt het risico dat iemand jou als persoon afwijst. Autsj.

Hoe de perfectionist te werk gaat

Perfectionisten hebben twee lievelingsstrategieën. Als ik die héél kort zou samenvatten, komen die neer op het volgende:

Uitwringen. Je stopt er net zo veel tijd en energie dat het zo dicht mogelijk bij perfectie zit. Ook als dat betekent dat je tot 3 uur ‘s nachts doorwerkt, dat etentje met vrienden afzegt of tot tranen aan toe dat verslag bijschaaft.

Het helemaal niet proberen. Dan weet je in ieder geval zeker dat je het niet verprutst.

Alles op álles zetten (en dan nog iets meer) of uitstellen dus. Herkenbaar?

Vormen van perfectionisme

Oké, we weten dat perfectionisten verschillende strategieën gebruiken. Maar is er eigenlijk één typische perfectionist? Nee. Onderzoek laat zien dat er verschillende vormen van perfectionisme zijn.

Excellence-seeking
Deze perfectionisten zijn sterk gericht op het halen van een extreem hoge standaard. En ze verwachten vaak hetzelfde van anderen. Daarbij denken deze perfectionisme in twee opties: óf ze halen hun hoge standaard, óf alles mislukt volledig. Een middenweg? Nah.

Failure-avoiding
Deze perfectionisten zijn sterk gericht op het voorkomen van fouten. Ze zien fouten als faalmomenten, niet als leermomenten om te groeien. Deze perfectionisten maken zich steeds zorgen: is wat ik maak of doe wel goed genoeg? Zullen anderen vinden dat ik het niet goed heb gedaan?

Op zichzelf gericht
Sommige perfectionisten zijn vooral bezig met het behalen van een hoge standaard omdat ze veel van zichzelf vragen. Zij zijn hun eigen grootste criticus. Deze mindset gaat vooral samen met de excellence-seeking perfectionisten.

perfectionisme en zelfkritiek
perfectionisme angst voor afwijzing

Op anderen gericht
Sommige perfectionisten, vooral van het type failure-avoiding, zijn vooral bezig met het behalen van een hoge standaard en het voorkomen van fouten omdat ze bang zijn dat anderen hen afwijzen. In hun ogen is ‘de mede-mens’ (lees: partner, collega, vriend, voorbijganger) de grootste criticus. 

Negatieve gevolgen van perfectionisme

Vroeg of laat blokkeert perfectionisme je de weg naar innerlijke rust, geluk en voldoening.

Perfectionisme is dat boek dat je nooit schreef omdat het toch geen bestseller zou worden. Het is de date die er nooit kwam omdat je de eerste stap niet durfde te zetten. Het is het stemmetje dat je vertelt dat je maar veilig in je comfortzone moet blijven zitten in je relatie, werk, persoonlijke ontwikkeling.

Perfectionisme is een droom in duizend stukjes.

Begrijp me goed: ik ben vóór een hoge lat. Ben je gedreven? Heb je ambities? Wil je het beste uit jezelf halen? Dat is mooi! Maar perfectionisme is per definitie de doorgeschoten variant die je beter op zolder kunt opbergen.

Onderzoek laat namelijk zien dat perfectionisme bijvoorbeeld kan leiden tot:

  • Frustratie
  • Stress 
  • Angsten
  • Uitstelgedrag
  • Het vermijden van uitdagingen
  • Burn-out

Is het ook nog ergens goed voor?

Alle negatieve gevolgen daargelaten: perfectionisme is niet alleen maar kommer en kwel. Ander onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat veel succesvolle, invloedrijke mensen perfectionistisch zijn. Niet zo gek als je bedenkt dat perfectionisme óók te maken heeft met ergens voor willen gaan en streven naar kwaliteit. Bovendien lijkt het erop dat perfectionisme kán leiden tot betere prestaties, maar alleen als:

Perfectionisme loslaten

Je kunt zeker leren om perfectionisme meer los te laten. En dat begint bij bewustzijn en jezelf onder de loep nemen. Om te beginnen moet je weten: perfectionisme is niet iets wat je bént, maar een patroon dat je ooit hebt aangeleerd. Dat betekent ook dat je het kan veranderen. Eigenlijk bestaat ‘de perfectionist’ van het begin van deze blog dus niet (oeps, leermoment?). Het klopt beter om iets te zeggen als: iemand die zich perfectionistisch opstelt.

Oké, perfectionisme is dus geen rotsvast onderdeel van je identiteit. Een goede volgende stap: stel jezelf deze vragen.

  • Mag ik eigenlijk fouten maken van mezelf?
  • Hoe ga ik om met het werken aan opdrachten en doelen?
  • Waar ligt mijn lat? En is die haalbaar?
  • Ben ik vriendelijk of boos richting mezelf als ik die lat niet haal?
  • Hoe ga ik om met feedback van anderen?
  • Op welke levensgebieden gedraag ik meer of minder perfectionistisch? Verschilt mijn houding op werkgebied van  die in mijn relatie? En op het vlak van gezondheid? Persoonlijke ontwikkeling? 
  • Hoe houd ik mezelf tegen door het altijd perfect te willen doen? Of door perfect te willen zijn?

P.s. Ontdek ook coaching voor meer rust, zodat je lekkerder in je vel zit en meer uit jezelf haalt.

Van bewustzijn naar oefenen

Na het beantwoorden van die vragen kun je doorgaan met het veranderen van je mindset en het oefenen met nieuwe patronen. Dat doe je bijvoorbeeld met deze drie tips.

Tip 1. Onderzoek in dagelijkse situaties of je last hebt van perfectionisme.

Stress over werk? Gepieker over thuis? Beeld je eens een metertje in: links staat ‘er met de pet naar gooien’, in het midden staat ‘werken aan kwaliteit, goed is goed genoeg’ en rechts staat ‘het móet perfect!’. Meet in gedachten waar je staat.

Teveel naar rechts doorgeslagen? Probeer de boel even de boel te laten, al is het maar een paar minuten. Haal even diep adem of doe wat anders. Kijk daarna met een wat frissere blik nog eens. Wil je hier echt nog meer tijd en energie aan besteden, of is het alleen het perfectionistenstemmetje dat zegt dat als je stopt alles mis zal gaan?

Voelt lastig in het begin – de boel de boel laten vinden perfectionisten niet altijd leuk – maar hoe vaker je het doet, hoe makkelijker het wordt. Beloofd.

Tip 2. Plak een briefje op je spiegel of zet een wekker op je telefoon. ‘’Ik mag fouten maken.’’ Of: ‘’Van fouten leer ik juist.’’ Of: ‘’Ik bén mijn resultaten en prestaties niet.’’ Vertel jezelf letterlijk een ander verhaal.

Ga je fouten zien als leermomenten? Feedback als groeimomenten? Prestaties als losstaand van je eigenwaarde? Dan verliest perfectionisme grip op je.

Tip 3. Vermijd alles-of-niets-denken. Perfectionisten hebben de neiging om te denken dat het perfect óf waardeloos is. Maar er bestaat ook zoiets als ‘goed genoeg’. En nee, dat gaat niet over zesjescultuur en half werk. Het gaat over een gouden balans tussen beter maken en loslaten. Wees dus alert op alles-of-niets-denken. Gespot? Parkeer die gedachte en kies voor andere gedachten. Goed genoeg is goed genoeg. Echt.

Vond je dit artikel waardevol? En wil je meer in jezelf geloven, vaker tevreden zijn met jezelf en minder stress ervaren? Neem dan eens een kijkje bij coaching voor meer rust.

Om de week nieuwe inspiratie?

Krijg voer voor je mindset met de MindMemo!

Meer blogs

Voer voor je mindset?

Wil jij tweewekelijks een portie inspiratie voor jouw persoonlijke groei? Meld je dan aan voor de MindMemo

Door je e-mailadres in te vullen geef je toestemming om e-mails te ontvangen en ga je akkoord met de privacyvoorwaarden. Je gegevens worden niet gedeeld met derden en je ontvangt geen spam.