Eindeloos piekeren, analyseren, peinzen over iets wat is gebeurd, een situatie waar je in zit of iets wat kán gebeuren: lijden door gedachten is een veelvoorkomende bron van ontevredenheid, stress of verdriet. Dat werd me laatst weer eens goed duidelijk.
Ik liep met de hond door de regen. Harde regen.
Hij liep twee meter voor me uit, en ik kachelde er braaf achteraan.
Ik bekeek hem eens goed. Zijn vacht was doorweekt. Zijn pootjes zaten onder de modder. En zijn ogen knipperden wat vaker dan normaal; misschien om de regendruppels te weren, misschien omdat hij vond dat ik er oogverblindend uitzag ik mijn te grote regenpak.
De regen en kou vóelde hij wel, en ongetwijfeld zou hij liever wandelen in de zon en zonder overstromende oogleden. Maar toch zwiepte zijn staart, en snuffelde hij aan ieder interessant struikje. En zo gaf Dibbes me een lesje in de kunst van gelukkig leven.
De hond lijdt maar één keer.
De mens lijdt heel veel keren. (En dan nog een keer).
Lijden door gedachten: ellende op repeat
Want is het niet zo wij ellende niet één keer beleven, maar tig keer?
- Je hebt iets sufs gezegd en nu herhaal je 34 keer hoe stom je bent. (P.s. De rest van de groep vindt dat ook. Vast en zeker. Toch?).
- Je hebt A gekozen en nu vertel je jezelf 82 keer dat je B had moeten kiezen.
- Iemand zei iets vervelends tegen je en nu laat je het diegene in gedachten nóg 293 keer tegen je zeggen.
- Je hebt een presentatie gegeven en nu organiseer je als toegift een twee uur durende bonuspresentatie in je hoofd, getiteld: ‘Waarom de vorige presentatie waardeloos was (en de spreker ook)’.
- Of je loopt dus in de regen, en hebt de neiging om regelmatig even te bedenken hoe irritant dat precies is.
Kortom, we spelen de film keer op keer af – voorzien van kritische ondertiteling. Of we herhalen eindeloos hoe oneerlijk het is, geven onszelf steeds dezelfde preek. Of we beelden ons telkens nare dingen in de toekomst in. En zo zetten we onze ellende op repeat.
Van steen tot Taj Mahal
Laat ik vooropstellen: natuurlijk zijn dingen af en toe vervelend. Heel vervelend soms zelfs. Of het nu de letterlijke regenbui is, of de spreekwoordelijke donkere wolk in je leven. Het leven gooit stenen op je pad; niet omdat het je een vervelend type vindt, maar gewoon, omdat het leven zo is.
Je wordt niet gelukkiger (en wel heel moe) als je probeert al die stenen uit je leven te bannen.
Je wordt wél gelukkiger als je elke steen bij één steen laat, en er geen Taj Mahal van bouwt. Als je per steen één keer lijdt; wat meer als ie groot is en wat minder als ie klein is.
Bewustzijn van gedachten
Hoe pak je dat dan aan? In beginsel door je lijden door gedachten te herkennen. Door te zien dát je denken de pijn vergroot. Stel jezelf de vraag:
Voel ik nu één keer pijn of ongemak, net zoals een hond in de regen? Of laat ik mezelf vaker lijden met mijn gedachten, zoals het baasje dat ernaast loopt?
Het mooie aan je brein is namelijk: je kunt maar één gedachte tegelijk denken. Dus op het moment dat je je bewust wordt van je ‘gemetsel’ – het opstapelen van niet-helpende gedachten – stop je er eventjes mee. En hoe meer je oefent in dit bewustzijn, hoe beter het gaat. (Lees ook meer over het oefenen hiermee in dit artikel over de werkelijke voordelen van mediteren.)
Misschien vind je dit simpel klinken, deze weg naar meer geluk en rust in je hoofd. Maar het is een belangrijke eerste stap, en soms zelfs de enige stap die nodig is. Als je je bewuster bent van je gedachten en wat die creëren, kun je met intentie je vervolgstappen kiezen. Zoals de situatie anders framen, door bijvoorbeeld te zeggen dat die fout die je hebt gemaakt eigenlijk een zinvol leermoment was.
Of je kunt jezelf op een constructieve manier afleiden door je aandacht op iets te richten wat je wél helpt. Zoals het bedenken van een plan van aanpak in plaats van blijven piekeren over ‘hoe onhaalbaar iets is’.
Of je onderneemt actie: je laat je frustratie omdat je niet bent gaan sporten even voor wat het is, en gaat een paar minuten oefeningen doen, gewoon thuis, op de grond.
Maar onthoud daarbij: dat zijn de vervolgstappen, bouwend op de vaardigheid die onder al dat andere ligt: het in het moment herkennen van niet-helpende gedachten en het écht inzien van de impact daarvan. Alleen al die vaardigheid trainen helpt al enorm om los te komen van het gepieker en gemaal. Om meer rust te creëren, en ruimte te maken voor bewuste, helpende keuzes.
In coachtrajecten, vooral die gericht op ‘meer rust’, besteed ik veel aandacht aan deze vaardigheid, omdat de impact ervan simpelweg gigantisch is. Vaak hoef je jezelf niet eens allerlei alternatieve of ‘positieve’ gedachten aan te smeren om jezelf te bevrijden van al dat door je denken gecreëerd lijden. Je moet gewoon heel vaak doorzien dat je dit doet.
Bovendien: is het echt wel zo simpel, dit opmerken en doorzien van je eigen niet-helpende gedachten? 99,99% van de mensen die ik ken (inclusief mezelf) raakt er soms in opgeslokt. En voel je regelmatig stress, onrust of ontevredenheid? Dan gok ik: vaker dan soms.
Dat geeft niet, want je bent mens, en onderzoek laat zien dat onze mensenbreinen de neiging om niet-helpende gedachten te herhalen nu eenmaal hebben. Maar het geeft wél als je er niets aan doet. Want het is gewoon zonde voor jezelf.
Zoals de hond in de regen
Tot slot: Dibbes, mijn hond, heeft dit artikel niet nodig, hij snapte dit principe al langer. Als hij 5 tellen onheus wordt bejegend door een Labradoodle, dan baalt hij precies 5 tellen. Als hij vervolgens zelf een teckel belaagt, dan voelt hij zich daar maar één keer schuldig over. (Hopelijk.. Al lijkt ie zich er meestal helemaal niet schuldig over te voelen. Foei.)
En als hij moet kiezen – snack met wortel- of aardappelsmaak? – dan gaat hij geen middag zitten piekeren, voor- en nadelenlijstje tussen de poten, waarna hij zichzelf streng toespreekt omdat hij élke keer wortel kiest terwijl hij nu toch wel beter zou moeten weten!
Nee. Dibbes kiest gewoon. Dan proeft hij. Misschien kiest hij goed. Dan is hij blij. Misschien kiest hij verkeerd. Dan lijdt hij één keer. Of niet want hij vindt alles lekker. En kiest hij de volgende keer wat anders. Dan is hij blij.
Dibbes is zo’n beetje het meest tevreden wezen dat ik ken.
En dus lopen we verder in de regen, hij voorop en ik erachter. Uitgelaten door een viervoeter die stiekem meester is in een kunst die wij tweevoeters zo uitdagend vinden.
Gelukkig vindt hij me oogverblindend, zo in mijn regenpak.
Vast en zeker. Toch?
Hopelijk prikkelt dit artikel je om op een nieuwe manier te kijken naar jezelf en hoe je denkt – en ermee te oefenen!