Wat is stress? Minder stress door een nieuwe mindset

Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Share on twitter
Share on whatsapp

Een tijdje terug waren er twee honden in mijn leven. De ene een jonge, explosieve energiebom. De andere oud, krakkemikkig en standaard vergezeld van een onmetelijk ochtendhumeur. Als ik die twee uitliet, zag dat er ongeveer zo uit:

twee honden uitlaten

Juist. De een alle kanten op stuiterend, de ander niet vooruit te branden, en ik in een soort zijwaartse schuifeldans er tussenin.

Terwijl ik mijzelf elke ochtend met waterige slaapogen steeds een stukje verder in tweeën voelde splijten, was ik niet per se de meest ontspannen versie van mezelf. Wat begon als gemurmel over mijn intentie om dit keer écht rustig te blijven, eindigde regelmatig in gefrustreerd gevloek over het hele hondenvolk in haar totaliteit. Dit Mr. Beans-achtige tafereel bracht dan ook de nodige cortisol-stroompjes in mij op gang (stress dus). En waarschijnlijk ook in de aanwezige viervoeters. Dynamisch begin van de dag, zullen we maar zeggen.

Waarom ik dit vertel? Omdat ik iets wil delen over stress. En daar blijkt dit hondenuitlaat-tafereel zich buitengewoon goed voor te lenen. De reden lees je straks.

Nog even dit: in mijn ogen is stress het ontzettend waard om aan te werken, en je in te verdiepen. Mijn ervaring is dat te veel en te lang stress (daarmee bedoel ik bijvoorbeeld ook emotionele of sociale stress) een broeinest is voor onrust, negatieve gedachten en niet lekker in je vel zitten. Ook uit onderzoek blijkt dat stress samenhangt met bijvoorbeeld depressie en angststoornissen. Meer dan de moeite waard voor een duik in het thema dus. Maar laten we verder kijken dan tips als: geef je grenzen aan en gooi je telefoon wat vaker in een hoekje. Laten we er eens op een andere manier naar kijken. Een andere mindset helpt je om stress beter te begrijpen en het hele gevecht dat we er vaak mee hebben in een ander licht te zien. Om überhaupt minder te hoeven vechten. En dat is ontzettend belangrijk voor een gezond hoofd en een tevreden leven.

Wat is stress eigenlijk?

Want waar hebben we het eigenlijk over? Er zijn 1001 manieren om naar stress te kijken. Je kunt het hebben over de emoties die erbij komen kijken. Over de stofjes in het lichaam. Over fight-flight-reacties. Over tijdmanagement en ontspanning. Maar als we nou eens een totaal andere bril opzetten? Wat zien we dan? 

Nou, het volgende plaatje:

houtblok waar stress op staat

Dit is wat een natuurkundige bedoelt als hij het over stress heeft.

Hmhm…. Herkenbaar?

poppetje laat twee honden uit met stress

Best wel hetzelfde, toch? Klopt. Beide situaties laten hetzelfde zien. Stress. In het ene geval een soort praktische stress afkomstig uit het dagelijks leven, in het andere geval mechanische stress uit de natuurkunde. Blijkt dus gewoon dat ik iedere ochtend letterlijk een natuurkundig concept verbeeldde. Wie had dat gedacht.

Belasting > draagkracht = stress

Meestal benoemen we stress als bijvoorbeeld een te volle agenda of buikpijn voor een presentatie. Maar op zichzelf betekent stress zoiets als: op een voorwerp (of hondenbaasje) staat meer druk dan dat het voorwerp aankan. Mechanische stress is bijvoorbeeld: ”de kracht die wordt uitgeoefend per oppervlakte-eenheid van een voorwerp” (bedankt, Wikipedia). 

Stress = de belasting is groter dan de draagkracht

En staat er voldoende spanning op een voorwerp? Dan vervormt het uiteindelijk. Het ligt aan de vervormbaarheid van het materiaal in hoeverre dat gebeurt. ”Als de spanning de sterkte van het voorwerp overschrijdt, dan bezwijkt het voorwerp.”(wederom bedankt, Wikipedia). Ken je die uitdrukking: bezweken onder de druk? Jep. Dat is precies hetzelfde als wanneer je een betonblok langzaam op een houten plank laat zakken (druk), totdat het hout het gewicht niet meer aankan (draagkracht) en het langzaam vervormt en versplintert (bezweken). 

Kijk nog eens naar deze plaatjes van ‘natuurkundige stress’:

hout met stress naar buiten

Is dit niet exact hoe je je voelt als je je gestrest voelt? Alsof er aan alle kanten aan je getrokken wordt? Of juist alsof er teveel taken, verantwoordelijkheden of emoties op je afkomen? ‘Onze’ stress is in dat opzicht hetzelfde als de natuurkundige stress. 

Druk > draagkracht = stress

En eigenlijk is dat ook best logisch.
Neem maar eens een typische stress-dag voor ogen.

🕛 Je hebt een deadline voor werk …
🕛 een auto die naar de garage moet …
🕛 kinderen die naar zwemles moeten of jijzelf die naar je sportles moet …
🕛 eten dat gekookt moet worden …
🕛 nog duizend andere dingen …
🕛 oh ja – en tijd voor jezelf. Ofzo. Misschien. Eventueel.

Hoe voelt zo’n dag? Alsof er meer van je wordt gevraagd dan je aankunt. Dat is eigenlijk zo simpel als: er is meer belasting dan draagkracht. Stress dus. Weet je nog, dat ingedeukte houtje? Jep. Zo voelt het soms. Letterlijk.

Stress kan trouwens van dag tot dag verschillen, maar soms ook langer duren. Denk bijvoorbeeld aan:

– steeds weer geldzorgen aan het einde van de maand
– een conflict met een collega of manager
– een kind dat gepest wordt op school
– een ingewikkelde relatie
– steeds proberen af te vallen terwijl het niet lukt

Stress kan uit van alles voortkomen. Maar altijd gaat het om hetzelfde principe: meer druk dan draagkracht. En duurt dat lang genoeg, gebeurt het vaak genoeg of is het intens genoeg? Dan verandert kraken in krakken.

Draagkracht: wat je aankunt

Die draagkracht kun je zien als je veerkracht op een bepaald moment. Stel dat je partner regelmatig de vieze vaat niet opruimt. De ene dag maak je er een flauw grapje over. Maar een volgende dag knal je van woede uit je voegen. Verschil in draagdracht.

Ook mijn veerkracht tijdens de hondenuitlaatsessies verschilde. De ene ochtend kon ik de dynamiek prima aan; de andere ochtend vond ik het heel wat uitdagender om te blijven lachen. Verschil in draagkracht.

De belasting is hetzelfde; de draagkracht is anders. 

Waarom wisselt die draagkracht dan? Omdat je slechter hebt geslapen. Omdat je net slecht nieuws hebt gekregen. Omdat je honger hebt. You name it. Bovendien is de ene persoon de andere niet. De een is van nature rustiger dan de ander. Of heeft beter geleerd om te dealen met stressprikkels dan de ander. Kortom, er speelt van alles mee bij die draagkracht.

Belasting: wat er van je gevraagd wordt

Soms is het precies andersom: de draagkracht is hetzelfde, maar de belasting is anders.

De belasting kun je zien als de hoeveelheid prikkels of druk die je voelt. Je partner heeft niet alleen de vaat laten staan maar óók de deur niet op slot gedaan. De ene ochtend trekt Dolle Dibbes met vijf kilometer per uur aan de lijn, de volgende ochtend met tien.

Net als bij de draagkracht kan ook het wisselen van de belasting allerlei verschillende redenen hebben. Je partner kreeg plots een telefoontje toen hij weg wilde gaan. Je collega heeft plots een extra project ingepland. De hond trekt zo hard omdat hij buikpijn heeft (bijvoorbeeld doordat hij ‘s nachts stiekem een paar hapjes speelgoedklei heeft genomen.. Vraag me niet waarom). 

4 tips voor minder stress dankzij je mindset

Tip 1 - Herken het houtblok in jou

Stress? Beeld jezelf gewoon eens in als een stuk hout. Dat ziet er namelijk belachelijk uit, en lachen helpt tegen stress. Maar vooral: het helpt je om even van een afstandje te kijken en de stress te herkennen voor wat het is: teveel druk voor de draagkracht op dat moment. En dat maakt alles net iets overzichtelijker. 

Het labelen van je ervaringen kan je helpen om meer rust te creëren. Niet om alles in een hokje te moeten plaatsen. Maar wel om emoties, gedachten en acties te herkennen voor wat ze zijn. Je bent niet je emotie. Je bent niet je gedachte. Je bent niet je gedrag. Je bent zelfs niet (tromgeroffel) … je stress.

Tip 2 - Benoem de druk- en trekstress

Onthoud dat stress soms in duwkracht komt en soms in trekkracht. Weet je nog, die houtblokjes met pijlen naar binnen en naar buiten toe? Probeer alert te zijn op momenten dat je 1) het gevoel hebt dat er teveel op je afkomt of 2) het gevoel hebt dat je gespleten wordt. Soms vergeten we dat stress stress is en ook weer voorbij kan gaan, en wordt het ‘De Grote Waarheid’. De plaatjes van de ‘natuurkundige stress’ helpen je om die verschillende vormen van stress te herkennen.

Teveel taken op je bordje of een eindeloze stroom gedachten die in je hoofd blijft rondcirkelen? Duw-stress. Op 5 plekken tegelijk willen zijn of je aandacht in één weekend over vier vriendengroepen proberen te verdelen? Trek-stress. Zo krijg je meer inzicht in de situatie op dat moment en krijg je meer duidelijkheid over waar je behoefte aan hebt.

Tip 3 - Gebruik de formule

Onderzoek hoe je kunt sleutelen aan de verschillende ‘eenheden’ in de stressformule: druk > draagkracht = stress.

Kun je de druk verlagen? Bijvoorbeeld door één hond per keer uit te laten, of door niet-super-noodzakelijke taken even te laten zitten? Of bijvoorbeeld door te sleutelen aan de bron van je stress: die rode pijlen. Dit kan door iets te veranderen aan hoe vaak, hoe lang of hoe intens je deze stressbron ervaart. Misschien kun je wat verder weg gaan zitten van die collega die energie slurpt, of je mailbox maar twee keer per dag checken in plaats van continu.

Of kun je de draagkracht groter maken? Bijvoorbeeld door te oefenen met loslaten of te zorgen dat je meer energie hebt. Of je werkt aan je mindset door situaties andere betekenissen te geven. (Lees meer over hoe gedachten je leven bepalen).

Er zijn natuurlijk talloze tips om druk te verlagen en veerkracht te vergroten. Sporten, ademhalingsoefeningen, de natuur in. Allemaal zinvol en waardevol, maar bij het gebruiken van zulke tips is het wel belangrijk om tip 4 in je achterhoofd te houden.

Tip 4 - Let op het signaal achter de stress

Zie stress als een signaal: iets zit niet goed. Want eigenlijk is dat gewoon wat het is: er is meer druk dan draagkracht, en als dat te lang duurt dan breekt of scheurt er iets. 

Stel: je hebt een baan die je veel stress oplevert. Misschien komt dat puur door slecht tijdmanagement en die ene irritante collega. Maar misschien is het iets anders. Wat als deze baan je eigenlijk gewoon niet gelukkig maakt? Je kunt dan met ademhalingsoefeningen, sporten, sauna’s, visualisaties en afgebakende e-mailgrenzen een boel stress ‘oplossen’. Alleen los je het probleem dan niet op. Je hebt namelijk nog steeds die baan waarin je niet gelukkig bent. 

Ik probeer daarom altijd te onderzoeken waar mijn stress vandaan komt. Soms zit er iets niet goed in wat ik doe: teveel bergen willen verzetten in een dag bijvoorbeeld. Soms zit er iets niet helemaal lekker in hoe ik denk: ik pieker bijvoorbeeld omdat ik een situatie een bepaalde betekenis heb gegeven. En soms zit het ‘m in de match tussen mijzelf en de buitenwereld: ik voel dat iets of iemand me telkens weer teveel energie kost. In alle gevallen vertelt het gevoel van stress me iets. En daar kan ik dan mee aan de slag.

Vond je dit artikel waardevol? En wil je meer positieve energie en minder stress in je leven? Ontdek coaching voor meer rust, zodat je lekkerder in je vel zit en meer uit jezelf haalt.

Voer voor je mindset?

Wil jij elke week een goed idee en een portie inspiratie voor jouw persoonlijke groei? Meld je dan aan voor de MindMemo.