Een aantal jaar geleden waren er twee honden in mijn leven: de ene een jonge, explosieve energiebom, de andere oud, krakkemikkig en standaard vergezeld van een onmetelijk ochtendhumeur. Als ik die twee uitliet, zag dat er ongeveer zo uit:
Juist. De een alle kanten op stuiterend, de ander niet vooruit te branden – en ik in een soort zijwaartse schuifeldans er tussenin.
Terwijl ik mijzelf elke ochtend met waterige slaapogen steeds een stukje verder in tweeën voelde splijten, was ik niet per se de meest ontspannen versie van mezelf. Wat begon als gemurmel over mijn intentie om dit keer écht rustig te blijven, eindigde regelmatig in gefrustreerd gevloek over het hele hondenvolk in haar totaliteit. Dit Mr. Beans-achtige tafereel bracht dan ook de nodige cortisol-stroompjes in mij op gang (lees: stress). En waarschijnlijk ook in de aanwezige viervoeters. Dynamisch begin van de dag, zullen we maar zeggen.
Waarom ik dit vertel? Omdat ik iets wil delen over stress. En daar blijkt dit hondenuitlaat-tafereel zich buitengewoon goed voor te lenen. De reden lees je straks.
De impact van stress
Eerst nog even dit: in mijn ogen is het heel belangrijk om stress niet ‘voor lief’ te nemen. Te veel, te vaak en te lang stress (daarmee bedoel ik bijvoorbeeld ook emotionele of sociale stress) is een broeinest voor onrust, negatieve gedachten en niet lekker in je vel zitten. Uit onderzoek blijkt dat stress bovendien samenhangt met bijvoorbeeld depressie en angststoornissen. Nog even los van alle fysieke klachten en problemen die eruit kunnen voortvloeien. Meer dan de moeite waard voor een duik in het thema dus.
Ik wil in dit artikel echter wat verder kijken dan: geef je grenzen beter aan, gooi je telefoon wat vaker in een hoekje en haal even diep adem. Ik wil je uitnodigen om om een andere manier naar het onderwerp te gaan kijken. Want een andere mindset helpt je om stress beter te begrijpen en het hele gevecht met die innerlijke stresskip in een ander licht te zien. Om überhaupt minder te hoeven vechten. En dat is ontzettend belangrijk voor een gezonde geest en een fijn leven.
Wat is stress?
Iedereen kent het woord, maar waar hebben we het eigenlijk over? Er zijn 1001 manieren om naar stress te kijken. Je kunt het hebben over de emoties die erbij komen kijken. Over de stofjes in het lichaam. Over fight-flight-reacties. Over tijdmanagement en ontspanning. Maar als we nou eens een totaal andere bril opzetten? Wat zien we dan?
Nou, het volgende plaatje:
Dít is wat een natuurkundige bedoelt als hij het over stress heeft.
Hmhm…. Herkenbaar?
Best wel hetzelfde, toch? Klopt. Beide situaties laten hetzelfde zien: stress.
In het ene geval is het praktische stress afkomstig uit het dagelijks leven, in het andere geval mechanische stress uit de natuurkunde. Blijkt dus gewoon dat ik iedere ochtend letterlijk een natuurkundig concept verbeeldde. Wie had dat gedacht.
Belasting > draagkracht = stress
Goed, wat kunnen we dan leren van het natuurkundige concept van stress? Nou, wat stress precies doet. Want meestal zien we stress als een te volle agenda of buikpijn voor een presentatie, maar op zichzelf betekent het zoiets als: op een voorwerp (of hondenbaasje) staat meer druk dan dat het voorwerp aankan. Zo is de definitie van mechanische stress: de kracht die wordt uitgeoefend per oppervlakte-eenheid van een voorwerp. (Bedankt, Wikipedia.)
Staat er voldoende spanning (de uitgeoefende kracht) op een voorwerp? Dan vervormt het uiteindelijk. Maar: het ligt aan de vervormbaarheid van het materiaal in hoeverre dat gebeurt. ‘Als de spanning de sterkte van het voorwerp overschrijdt, dan bezwijkt het voorwerp.’ (Wederom bedankt, Wikipedia.)
Kortom, stress is het verschijnsel dat optreedt als de belasting groter is dan de draagkracht.
Of, als je het in een formule zou gieten:
Belasting > draagkracht = stress
Ken je die uitdrukking: bezweken onder de druk? Jep. Dat is precies hetzelfde als wanneer je een betonblok langzaam op een houten plank laat zakken (druk), totdat het hout het gewicht niet meer aankan (draagkracht) en het langzaam vervormt en versplintert (bezweken).
Maar het kan ook dat het materiaal uit elkaar getrokken wordt. Denk aan twee kinderen die trekken aan een touw (druk), totdat het touw de krachten niet meer kan weerstaan (draagkracht) en het knapt (bezweken).
Kijk nog eens naar deze plaatjes van ‘natuurkundige stress’:
Van mechanische naar menselijke stress
De ‘natuurkundige’ plaatjes laten, in mijn ogen, mooi zien wat stress met ons doet. Want is dit niet exact hoe je je voelt als je je gestrest voelt: alsof er aan alle kanten aan je getrokken word, of juist alsof er teveel taken, verantwoordelijkheden, emoties op je afkomen? ‘Onze’ stress is in dat opzicht hetzelfde als de natuurkundige stress: er is meer belasting dan draagkracht. Of het nu gaat om de ervaren druk in de ‘kleine’ momenten (zoals moeten parkeren in hartje Amsterdam), verspreid over je dag (zoals deadlines, ziek kind thuis) of langdurende situaties (zoals gedoe op werk, een negatieve relatie met je partner of jezelf).
Stress kan, kortom, uit van alles voortkomen, maar altijd gaat het om hetzelfde principe: er is meer druk dan draagkracht. En duurt dat lang genoeg, gebeurt het vaak genoeg of is het intens genoeg? Dan verandert kraken in krakken.
Goed: hoe voorkom je dat dan? Voordat ik je vier tips geef, wil ik eerst nog het verschil tussen draagkracht en belasting verder onderzoeken.
Draagkracht: wat je aankunt
De draagkracht uit die stressformule van net, kun je zien als je veerkracht op een bepaald moment. Stel dat je partner regelmatig de vieze vaat niet opruimt. De ene dag maak je er een flauw grapje over. Maar een volgende dag knal je van woede uit je voegen. Verschil in draagdracht.
Ook mijn veerkracht tijdens de hondenuitlaatsessies verschilde. De ene ochtend kon ik de dynamiek prima aan; de andere ochtend vond ik het heel wat uitdagender om te blijven lachen. Verschil in draagkracht.
Kortom, de stress vloeit in deze gevallen hieruit voort: de belasting is hetzelfde; de draagkracht is lager.
Waarom wisselt die draagkracht dan? Omdat je slechter hebt geslapen. Omdat je net slecht nieuws hebt gekregen. Omdat je honger hebt. You name it. Bovendien is de ene persoon de andere niet. De een blijft van nature kalmer dan de ander. Of heeft beter geleerd om te dealen met stressprikkels dan de ander. Kortom, er speelt van alles mee bij die draagkracht.
Belasting: wat er van je gevraagd wordt
Soms is het andersom: de draagkracht is hetzelfde, maar de belasting is hoger.
De belasting kun je zien als de hoeveelheid prikkels of druk die je voelt. Je partner heeft niet alleen de vaat laten staan maar óók de deur niet op slot gedaan. De ene ochtend trekt Dolle Dibbes met vijf kilometer per uur aan de lijn, de volgende ochtend met tien.
Net als bij de draagkracht kan ook het wisselen van de belasting allerlei verschillende redenen hebben. Je partner kreeg plots een telefoontje toen hij weg wilde gaan. Je collega heeft plots een extra project ingepland. De hond trekt zo hard omdat hij buikpijn heeft (bijvoorbeeld doordat hij ’s nachts stiekem een paar hapjes speelgoedklei heeft genomen.. Vraag me niet waarom).
4 tips voor minder stress dankzij je mindset
Tot slot dan vanuit deze nieuwe kijk vier tips om stress te verminderen.
Tip 1 - Herken het houtblok in jou
Stress? Beeld jezelf gewoon eens in als een stuk hout. Dat ziet er namelijk belachelijk uit, en lachen helpt tegen stress. Maar vooral: het helpt je om even van een afstandje te kijken en de stress te herkennen voor wat het is: te veel druk voor de draagkracht op dat moment. En dat maakt alles net iets overzichtelijker.
Het labelen van je ervaringen kan je helpen om meer rust te creëren. Niet om alles in een hokje te moeten plaatsen. Maar wel om emoties, gedachten en acties te herkennen voor wat ze zijn. Je bent niet je emotie. Je bent niet je gedachte. Je bent niet je gedrag. Je bent zelfs niet (tromgeroffel) … je stress.
Tip 2 - Benoem de druk- en trekstress
Onthoud dat stress soms in duwkracht komt en soms in trekkracht. Weet je nog, die houtblokjes met pijlen naar binnen en naar buiten toe? Probeer alert te zijn op momenten dat je 1) het gevoel hebt dat er teveel op je afkomt of 2) het gevoel hebt dat je gespleten wordt.
Te veel taken op je bordje of jezelf eindeloos pushen om meer te bereiken? Duw-stress. Op vijf plekken tegelijk willen zijn of je aandacht in één weekend over drie vriendengroepen proberen te verdelen? Trek-stress. Door op deze manier je ervaring te benoemen, krijg je meer inzicht in de situatie op dat moment en krijg je meer duidelijkheid over waar je behoefte aan hebt.
Tip 3 - Gebruik de formule
Onderzoek hoe je kunt sleutelen aan de verschillende ‘eenheden’ in de stressformule: druk > draagkracht = stress.
Kun je de druk verlagen? Bijvoorbeeld door één hond per keer uit te laten, of door niet-super-noodzakelijke taken even te laten zitten? Of bijvoorbeeld door te sleutelen aan de bron van je stress: die rode pijlen. Dit kan door iets te veranderen aan hoe vaak, hoe lang of hoe intens je deze stressbron ervaart. Misschien kun je wat verder weg gaan zitten van die collega die energie slurpt, of je mailbox maar twee keer per dag checken in plaats van continu.
Of kun je de draagkracht groter maken? Bijvoorbeeld door te oefenen met loslaten of te zorgen dat je meer energie hebt (door zelf meer met je persoonlijke groei aan de slag te gaan, of bijvoorbeeld via coaching). Of je leert situaties andere betekenissen te geven, ze anders te interpreteren op een meer helpende manier.
Er zijn natuurlijk talloze tips om druk te verlagen en veerkracht te vergroten. Sporten, ademhalingsoefeningen, de natuur in. Allemaal zinvol en waardevol, maar bij het gebruiken van zulke strategieën is het wel belangrijk om tip 4 in je achterhoofd te houden.
Tip 4 - Let op het signaal achter de stress
Zie stress als een signaal: iets zit niet helemaal goed. Want eigenlijk is dat gewoon wat het is: er is meer druk dan draagkracht, en als dat te lang duurt, dan breekt of scheurt er iets.
Stel: je hebt een baan die je veel stress oplevert. Misschien komt dat puur door slecht tijdmanagement en die ene irritante collega. Maar misschien is het iets anders. Wat als deze baan je eigenlijk niet gelukkig maakt, niet langer bij je past of je niet helpt om te groeien? Je kunt dan met ademhalingsoefeningen, sporten, sauna’s, visualisaties en afgebakende e-mailgrenzen een boel stress ‘oplossen’. Alleen los je het probleem dan niet op. Je hebt namelijk nog steeds die baan waarin je niet gelukkig bent. Misschien vertelt de stress je wel dat het tijd is om meer te gaan werken vanuit bezieling.
Zelf probeer ik daarom altijd te onderzoeken waar mijn stress vandaan komt. Soms zit er iets niet goed in wat ik doe: te veel bergen willen verzetten in een dag bijvoorbeeld. Soms zit er iets niet helemaal lekker in hoe ik denk: ik pieker bijvoorbeeld omdat ik een situatie een bepaalde betekenis heb gegeven. En soms zit het ‘m in de match tussen mijzelf en de buitenwereld: ik voel dat iets of iemand me telkens weer te veel energie kost. In alle gevallen vertelt het gevoel van stress me iets. En daar kan ik dan mee aan de slag.
Hopelijk heb je iets aan deze andere kijk op stress!
