Ik geloof dat veel mensen met bepaalde universele uitdagingen worstelen, zoals lekke banden, irritante familieleden en het omgaan met kritiek.
Aangezien ik vrij slecht ben in banden plakken en mijn familie deze artikelen soms ook leest, wil ik het vandaag hebben over dat derde punt.
Laten we maar gewoon beginnen bij de essentie: meningen aannemen is optioneel. Ze te veel op jezelf betrekken ook.
Omgaan met kritiek: herken de kartonnen doos
Ik denk dat een van de grootste cadeaus die je jezelf kunt geven, het jezelf aanleren van het volgende onderscheid is: waardevolle feedback versus zinloze kritiek. Soms schuilt er gewoon een kern van waarheid in iemands kritiek – of een heleboel waarheid. En soms niet. Misschien is het waardevolle informatie als je partner zegt dat je jezelf heel vaak wegcijfert, maar zegt je collega’s cynische opmerking over jouw kwaliteiten misschien meer over diens eigen onzekerheden.
Voor beide categorieën geldt: je hóeft de feedback niet aan te nemen, en ook als je dat wel doet, zegt de inhoud ervan niets over jou als mens. Je eigenwaarde hangt er niet vanaf.
Maar ja. Dat lezen en dat vóelen, zijn natuurlijk twee verschillende dingen. Daarom een metafoor die je kan helpen: zie feedback als post. Stel dat je een pakket krijgt waar in grote letters opstaat: ‘U BENT BIJNA BANKROET. STUUR SNEL U BANKGEGEFENS OP.’ De postbezorger vraagt hoopvol om je handtekening. Waarschijnlijk zeg je: ‘Doei, dit is oplichterij, ik hoef het niet. Succes ermee.’ Je weet namelijk dat je pakketjes niet hoeft aan te nemen en dat de wereld dan niet vergaat en dat je dan geen slecht mens bent.
Misschien neem je het pakket in een vlaag van overweldiging toch aan (postbezorgers kunnen heel hoopvol kijken). En even later besef je dat er een grote doos vol bullshit in je woonkamer staat.
Wat doe je dan? Urenlang met opengesperde ogen naar die doos staren omdat je je schaamt over jezelf? Je druk maken over het feit dat er mensen bestaan die zulke post versturen? Of zelfs treuren om het feit dat je bijna bankroet bent omdat je die onzin gelooft? Ik gok van niet. Ik gok dat je hem linea recta de vuilcontainer in mikt en doorgaat waar je mee bezig was.
Zo werkt het ook met de meningen, blikken, acties en e-mails in de categorie ‘holle kritiek’ van andere mensen. Dat zijn gewoon pakketjes. Je hoeft ze niet aan te nemen, laat staan open te maken, laat stáán iets over jou te laten betekenen.
Kritiek zegt niets over wie je bent (echt niet)
Zo vaak laten we wat anderen vinden en zeggen van alles over onszelf betekenen. Dat we dom, lui, incapabel of lelijk zijn bijvoorbeeld. We nemen het zo ontzettend persoonlijk op. Letterlijk: je neemt het op, in jezelf. Dat kost niet alleen bakken met energie, maar het vervuilt dus ook je interne milieu van zelfbeeld, eigenwaarde en innerlijke rust.
Het feit dat je een schimmig pakket aan je deur krijgt, zegt geen fluit over jou, je kwaliteiten, je potentieel. Het zegt van alles, namelijk dat er slecht spellende maffiosi bestaan, dat jij een adres hebt, en ja: dat post soms behoorlijk ellendig kan aankomen. Maar het zegt niet dat jij hebt gefaald of dat je een stom mens bent. Tenzij je dat er zelf van maakt.
Dat geldt ook voor feedback die niet direct crimineel (of gewoon heel gemeen) aandoet, maar die wel lastig te verteren is. Van die feedback die pijn doet, terwijl je ergens wel voelt dat het meer zegt over de ander dan over jouzelf. In zulke gevallen helpt het om je te bedenken: wat iemand anders ziet, vindt en zegt, komt voort uit hun denkwereld, kijk op het leven, oude bagage, verlangens en angsten. Je hebt zelf de keuze of je die gedachten overneemt.
Door mens te worden verwierf je bestaansrecht, stemrecht, en bovendien het recht om gedachten met de ‘return to sender’-knop te retourneren naar de grijze massa waar ze vandaan komen.
De angst om iets te missen
Soms denken mensen dat dit betekent dat ze álle feedback als een granieten tuinsteen van zich af moeten laten ketsen – en die gedachte boezemt hen weleens angst in. Laatst zei iemand bijvoorbeeld tegen me: ‘Maar wat nou als ik waardevolle informatie misloop als ik allerlei feedback naast me neerleg?’
In termen van de metafoor van net: je neemt álle pakjes aan omdat je bang bent net dat ene pakje te missen waar een winnend loterijlot inzit. Dat ene inzicht waardoor je opeens een veel slimmer, leuker, succesvoller mens wordt.
Ik kan je geruststellen: het missen van een zinnig feedbackpunt hier of daar overleef je heus wel. Bovendien kun je door je verstand slim in te zetten het hele probleem behoorlijk omzeilen…
Vertrouw op je verstand (en je hart)
Constructief omgaan met kritiek vraagt het omarmen van de middenweg. Je moet niet alle feedback zomaar aannemen én niet zomaar weggooien. De truc is dus: luister naar je verstand (en gebruik je hart). Want vaak weet of voel je best wel of iets waardevolle informatie is of niet, en of iets meer over jouzelf of de ander zegt. Mits je even uit de gedachtendraaimolen van zelfkritiek of boosheid op de ander weet te stappen, als je daar inzit.
Blijf dus kritisch onderzoeken, train jezelf om de vraag te stellen: is dit helemaal waar, zit er een kern van waarheid in, of is dit een doos met bullshit? (En ja: dat vraagt wel een eerlijke en open blik op jezelf, want rake kritiek is nooit leuk.) Hoe vaker je dat doet, hoe beter je herkent wat voor type pakket er voor de deur staat op het moment suprême: als je partner een opmerking maakt, als je iemands jaloerse blik opmerkt, als je die mail binnenkrijgt van je manager.
Trouwens, ook goed om te benoemen: je bent hierin al meer gegroeid dan je denkt. Want vroeger bakte je er helemaal niks van. Als klein kind neem je namelijk elk pakje aan omdat je denkt dat er een groot speelgoedkonijn inzit. Tot je op een gegeven moment leert dat in sommige pakjes enkel de jaloezie of frustratie van een ander zit.
Omgaan met kritiek: het actieplan
Zodra je hebt bepaald of iets zinvolle of loze kritiek is, kun je een actieplan maken. Vraag je af: als dit waardevolle feedback is, wat voor zinnigs of behulpzaams kan ik daar dan mee doen? Misschien herzie je een eerdere keuze, stuur je iemand een bericht of besluit je in de toekomst anders met iets om te gaan.
Op die manier verander je de situatie in een constructieve bezigheid. Je laat het pakket niet middenin de woonkamer staan om er eindeloos omheen te drentelen, zoals we vaak doen als we piekeren over wat iemand heeft gezegd of gedaan. Daar heeft niemand namelijk iets aan.
Dat brengt me bij mijn conclusie: wat je ook doet met kritiek, doe íets. Bepaal met welke categorie feedback je te maken hebt en maak bewust de keuze om het los te laten of er iets mee te doen. En hoewel dat loslaten lastig kan zijn, helpt het als je er een actief besluit over maakt en er simpelweg vaak mee oefent.
Onthoud tot slot: waardevolle feedback mag je aannemen, onzinnige feedback mag je bij de ander laten, maar altijd geldt: laat iemands woorden, daden of blikken niets betekenen over jouw waarde als mens. Want iemands mening is, hoe belachelijk of waardevol ook, uiteindelijk maar een pakketje voor de deur.
