Het idee dat je inmiddels wel verder zou moeten zijn qua werk of leven. Familieleden die hopen dat je huisje-boompje-beestje krijgt. Vrienden die niet begrijpen dat je die goede baan zou opzeggen om iets heel anders te gaan doen.
Herkenbaar? Het gevoel dat je aan een bepaald ‘plaatje’ moet voldoen? Dat de verwachtingen van de samenleving of mensen in je omgeving invloed hebben op jouw keuzes? Waarschijnlijk wel. Bijna iedereen krijgt ermee te maken, vroeg of laat, een beetje of heel veel.
Welkom op het Gebaande Pad.
Het Gebaande Pad: de weg naar succes
Het Gebaande Pad is de weg die anderen voor ons liepen en op dit moment bewandelen. Het is de status quo die ons vertelt hoe een ‘normaal’ of ‘geslaagd’ leven eruitziet. Soms worden deze verwachtingen letterlijk uitgesproken: ‘Zo doen wij dat nu eenmaal.’ ‘Omdat het hoort.’ En soms blijven ze onder de oppervlakte, maar voel je ze absoluut. Magazines die laten zien hoe ‘succes’ eruitziet. Ouders die bepaalde opleidingen en carrières geschikt vinden voor hun kinderen (en andere niet).
Ook bij jezelf herken je vast wel wat invloeden van het Gebaande Pad. Zo blijken mijn coachcliënten meestal onderliggende ideeën te hebben over het ‘hoe het zou moeten’ zoals:
- Ik ben succesvol als ik zo’n soort baan heb (de status-, geld- of hipheidsfactor).
- Ik ben succesvol als ik op díe manier leef, zoals veel reizen, veel hobby’s, druk sociaal leven.
- Ik heb het gevoel dat ik aan het ‘huisje-boompje-beestje’ ideaal moet voldoen.
- Ik maak me druk om mijn plek op de maatschappelijke ladder.
- Iedereen doet het zo – ik doe het ook maar.
- Op deze leeftijd zou ik […] voor elkaar moeten hebben.
- Ik ben te oud om nog […] te realiseren (een bepaalde droom, een carrièreswitch, enz.)
Valkuil van het Gebaande pad
De grootste valkuil van Gebaande Paden spreekt voor zich: dat je het leven van anderen leeft. Op korte termijn lijkt het gemakkelijker om de route van de rest te volgen, de weg van de minste weerstand. Maar het levert niet altijd het meest bevredigende leven op. Het kan je beklemmen en je perspectief verkleinen. Hoeveel mensen doen werk dat dan misschien veel geld of status oplevert, maar dat ze eigenlijk niet leuk vinden? Of hebben een relatie die op het oog voldoet aan ‘het ideale plaatje’, maar waarin ze eigenlijk niet gelukkig zijn?
Een tweede valkuil is dat het Gebaande Pad misschien de weg wijst, maar dat die weg sowieso niet altijd loopt zoals je dacht. Je haalt je studie niet of krijgt ontslag. Je vindt geen partner of blijkt liever single te blijven. Het lukt niet om kinderen te krijgen of je vindt het familiebedrijf runnen verschrikkelijk. Gevolg? Een gat tussen verwachtingen en werkelijkheid, en daarmee verdriet, teleurstelling of frustratie. Het kan zelfs uitmonden in leugens en maskers: mensen die ogenschijnlijk het Gebaande Pad blijven volgen, maar intussen een ander pad bewandelen.
De verwachte levensloop
Op grote lijnen is het Gebaande Pad de levensloop: de tijdlijn die ‘normaal’ of ‘succesvol’ is. Waarschijnlijk heb je als kind ideeën meegekregen over hoe je leven zou verlopen. Lang was het bijvoorbeeld de bedoeling dat je na je schooltijd meteen trouwde, kinderen kreeg en het huishouden verzorgde óf brood op de plank bracht. Dat Gebaande Pad domineert niet meer (al is het zeker niet verdwenen.
Toch heersen er nog altijd allerlei ideeën over de ‘normale’ levensloop. Zie het als bordjes langs de route van het Gebaande Pad. ‘Dit is het moment voor huisje-boompje-beestje.’ ‘Tijd om te weten wat je écht wilt!’ ‘Inmiddels moet je wat hoger op de loopbaan-ladder staan.’ ‘Nu moet je met pensioen.’
Het dagelijks leven
Nu even inzoomen: het Gebaande Pad gaat naast de grote lijnen ook over hoe we onze dag invullen. Wat voor werk we doen. Welke hobby’s we oppakken. Hoe we wonen. Wat voor relatie we hebben. Hoe we onze vakanties invullen. Met wie we omgaan.
Slaap je de hele dag en verdien je ’s nachts je geld op een Mexicaanse gokwebsite? Woon je al rondtrekkend in een Yurt in het bos? Of kom je uit een sportieve familie maar zit je het liefst de hele dag met Netflix op de bank? In al die gevallen verlaat je waarschijnlijk een Gebaand Pad.
Dat brengt me bij een volgend punt: wie of wat bepaalde de te bewandelen route eigenlijk? Waar halen we die ideeën vandaan over hoe het hoort en wat normaal is?
Wie het Gebaande Pad bepaalt
Gebaande Paden ontstaan op verschillende niveaus en worden vanuit daar doorgegeven aan volgende generaties. Die niveaus kun je in allerlei kleine subniveaus opdelen, maar grofweg denk ik dat je drie hoofdlagen kunt onderscheiden, van hoofd (collectief) naar laag (individueel):
- De samenleving, cultuur, media
- Familie, vrienden, mensen uit je omgeving
- Jij
Niveau 1: samenleving
Sommige Gebaande Paden lopen door een samenleving of cultuur, hoewel het natuurlijk per persoon verschilt of je ze hebt meegekregen en in welke mate. Denk aan:
- Het huisje-boompje-beestje ideaal
- De opwaartse succesladder op werkgebied
- De standaard relatie (zoals: heteroseksueel, monogaam, voor altijd samen, etc.)
- Het beeld dat vrouwen meer voor de kinderen zorgen, en mannen meer werken.
- Streven naar méér, in materialistische zin of wat betreft consumeren: het idee dat je altijd moet toewerken naar meer geld, een groter huis, meer status, meer (dure) spullen, enz.
Niveau 2: familie, vrienden en mensen uit je omgeving
In de laag daaronder heb je de Gebaande Paden die afhangen van je directe omgeving: de groepen mensen bij wie je betrokken bent. Zoals je familie. Wat heb je vroeger meegekregen als de ‘goede’ manier om je leven in te richten? De ‘perfecte’ tijdlijn? Welke carrièrekeuzes, hobby’s, idealen en keuzes zijn in jouw familie de norm – en welke niet?
Als je hele familie naar de universiteit geweest, verlaat je misschien een Gebaand Pad als jij op de 18e gaat werken. Of je bent bijvoorbeeld opgevoed met een bepaalde religie, die je inmiddels wilt loslaten. Omgekeerd kan ook: je familie is overtuigd atheïstisch, terwijl jij ontdekt dat je een geloof wilt adopteren. In beide gevallen soms een lastige situatie – als je voor je gevoel niet voldoet aan het gewenste plaatje.
Ook vanuit je vrienden ervaar je waarschijnlijk (vaak onbewuste of onuitgesproken) verwachtingen. Stel dat al je vrienden gericht zijn op hogerop komen in het bedrijfsleven, terwijl jij ontdekt dat je liever als kunstenaar aan de slag wilt. Misschien kies je dan moeiteloos je eigen weg, maar de kans is groot dat het wel wat moed vraagt: je verlaat een Gebaand Pad.
Niveau 3: jij
Al die Gebaande Paden leiden tot een pad in je eigen hoofd: al jouw ideeën over hoe je je leven moet inrichten om normaal of succesvol te zijn. Vergelijk het met een grote kleurplaat van je levensloop en dagelijks leven, ooit in je hoofd geprent in interactie met je omgeving. Vervolgens probeer je die kleurplaat in te kleuren. Maar soms vergeet je daarbij de vraag te stellen: is dat plaatje ook daadwerkelijk wat ík wil?
Hoe je je eigen pad kiest
Je eigen pad bewandelen begint bij bewustzijn. Gebaande Paden verliezen al een deel van hun kracht als je ze herkent voor wat ze zijn: meningen en ideeën van anderen of jezelf, geen vaststaande werkelijkheid. Vervolgens kun je kiezen welke elementen je wél wilt behouden, en welke eigenlijk niet bij jou passen.
- Welke verwachtingen of ideeën over ‘hoe het moet’ herken ik bij mezelf? Op het gebied van relaties? Werk? Vrije tijd? Vrienden? Familie?
- Welke van die Gebaande Paden helpen me? En welke benauwen me?
- Wat doe ik omdat ík het wil, en wat omdat ik denk dat anderen het van me verwachten? Wat doe ik níet wat ik eigenlijk wel wil doen?
- Stel dat ik over tien jaar terugkijk naar dit moment, en over één keuze of levensgebied spijt voel omdat ik teveel naar de verwachtingen van anderen heb geleefd. Wat zou dat dan zijn?
- Welke Gebaande Paden herken ik nog meer om me heen?
Laat ik anderen hun eigen manieren van leven kiezen
Hopelijk helpt dit artikel je om meer inzicht te krijgen in jezelf en hoe je je leven leeft!
