Mensen zijn net tabbladen: ververs ze te lang niet en voor je het weet, staar je naar een jaren ’90 website vol blokletters in Comic Sans MS. Daarom in dit artikel drie hoofdroutes naar zelfactualisatie. Omdat je potentieel benutten gewoon ontzettend waardevol is. En leuk.
Wat is zelfactualisatie?
Zelfactualisatie: het is een concept waar verschillende mensen verschillende ideeën over hebben. Daarom verhelder ik eerst in vier punten wat ik er precies mee bedoel in dit artikel:
- Zelfactualisatie, je potentieel benutten, de beste versie van jezelf worden, jezelf overstijgen. Het zijn allemaal termen die verwijzen naar hetzelfde: worden wie je kunt zijn. Of: zijn wie je in wezen bent. Het is maar hoe je het bekijkt, of je zelfactualisatie meer ziet als ‘het scheppen van wie je kunt zijn’ of als ‘het ontdekken en laten stromen van wat je altijd al in je had’.
- Ik heb het hier over het proces van mogelijkheden verkennen en benutten, en je realiteit daarmee veranderen. Wijzer, veerkrachtiger, vaardiger, gelukkiger of kalmer worden bijvoorbeeld. Het is een oneindig proces, want áltijd zijn er nieuwe mogelijkheden om te groeien, verdiepen en leren. Oftewel, een eindpunt is er niet.
- De essentie van potentieel schuilt hierin: het is nog niet werkelijk. Per definitie is je potentieel dus onvervuld, want anders was het geen potentieel maar werkelijkheid. Dat is niet iets slechts, het betekent juist dat je altijd kunt blijven groeien.
- Persoonlijke ontwikkeling gaat níet alleen over de werkcontext (beter presenteren, carrière maken, etc.). In werkelijkheid heb je potentieel op 2837 gebieden náást werk, waaronder emotionele intelligentie, gedachtenmanagement en relaties (inclusief die met jezelf).
Goed dan, op naar de drie routes richting zelfactualisatie.
Route 1 naar zelfactualisatie: beweging creëren
Zelfactualisatie valt of staat met één belangrijk element: energie. Mensen die hun potentieel benutten, creëren beweging.
Immers, om van A naar B te komen is beweging nodig. Soms letterlijk. Om een betere conditie te krijgen, zal je bijvoorbeeld je spieren aan het werk moeten zetten.
Maar ‘beweging’ moet je breder opvatten. Ook aandacht is bijvoorbeeld een vorm van energie. Stel dat je meer in jezelf wilt gaan geloven, dan zal je aandacht moeten besteden aan het verbeteren van je zelfbeeld en zelfliefde.
Ook emoties en gedachten zijn een vorm van energie. (Daarom word je van intensief nadenken of een stortvloed aan emoties ook zo moe.) Bijvoorbeeld: om betere relaties te krijgen, zal je misschien anders moeten gaan denken over anderen en over wat het betekent om in verbinding met elkaar te staan. Het onderzoeken van je gedachten en oefenen met nieuwe denkpatronen is dan essentieel, en ja: dat vraagt energie.
Kortom, op jezelf reflecteren vraagt energie, een ander volledig leren accepteren zoals diegene is, vraagt energie, jezélf volledig gaan accepteren zoals je bent, vraagt energie. Niet in negatieve zin, maar in neutrale zin: je moet gewoon iets van beweging veroorzaken door ervoor te kiezen om bijvoorbeeld je tijd, aandacht, geld of gedachten aan een bepaald thema of doel te besteden. En nee, je hoeft niet meteen je hele leven om te gooien, maar als je simpelweg blijft stilstaan, verandert er waarschijnlijk ook niets. Anders gezegd: ook een kleine stap is een stap, is beweging.
Vragen om jezelf te stellen
Deze route richting zelfactualisatie benutten? Stel jezelf regelmatig dit soort vragen: hoeveel energie besteed ik aan mijn groeiproces en persoonlijke ontwikkeling? Maak ik er bewust tijd en aandacht voor vrij? Investeer ik in mijzelf, zowel in het loslaten van oude bagage als in het creëren van het nieuwe waarnaar ik verlang? Daag ik mezelf uit om te leren, verdiepen, steeds een stukje meer te gaan leven vanuit mijn bezieling?
Voor de goede orde: als je jezelf dit soort vragen stelt en actief werkt aan je persoonlijke ontwikkeling, ben je niet ‘beter’ dan iemand die daar niets mee heeft. Maar over het algemeen geldt wel dat als je hier met intentie mee bezig bent, je meestal meer en sneller datgene creëert waarnaar je op zoek bent, of het nu innerlijke rust is, werkgeluk of een positief zelfbeeld.
Bovendien levert het een gevoel van verdieping en voldoening op: je stijgt tegelijkertijd boven jezelf uit en zakt meer af in je diepere essentie.
Route 2 naar zelfactualisatie: mogelijkheden zien
Mensen die hun potentieel benutten, zien mogelijkheden. Zelfactualisatie begint vaak bij het verkennen, gaan zien en geloven van kansen. Simpelweg omdat potentieel in de toekomst ligt, het rijk der kansen.
Helaas hebben wij mensen hebben een groot talent om dat rijk der kansen niet, gedeeltelijk of vertroebeld waar te nemen. Dat komt vaak doordat we het verleden op de toekomst projecteren en dus denken vanuit het bekende en waarschijnlijke – niet vanuit het nieuwe of mogelijke. (Lees meer over het denken vanuit een ‘vers nu’ om meer kansen te zien en geluk te creëren.)
Bovendien missen we vaak mogelijkheden omdat we er nooit aan zijn blootgesteld en zelf niet actief op zoek gaan naar nieuwe perspectieven, ideeën en manieren om te denken en leven.
Wat voor soort mogelijkheden ik hiermee bedoel? Bijvoorbeeld de mogelijkheid om minder stress te ervaren in je leven. De kans om voor jezelf te beginnen. De optie om doedelzak te leren spelen. Het vermogen om jezelf werkelijk te gaan omarmen zoals je bent.
Mogelijkheden zien is essentieel om ze te vervullen. Als je niet weet dat Tadzjikistan een land is, kun je er ook niet naartoe reizen – het onwaarschijnlijke geval daargelaten dat je er toevallig binnenwandelt op een zonnige zaterdagmiddag. Maar dan laat je het proces dus over aan het toeval en de omstandigheden. Zoals gezegd is dat ook prima, alleen dat is wel wat anders dan er met intentie mee bezig zijn.
Tot slot nog iets over overtuigingen: vaak zien we óók mogelijkheden over het hoofd door belemmerende overtuigingen. We geloven dat iets toch niet voor ons is weggelegd of dat we onvoldoende talent hebben om het te realiseren. We denken vaak iets als: ‘Dat lukt toch niet.’ Of: ‘Zo ben ik nu eenmaal.’ Of: ‘Zo zijn de dingen gewoon, zo werkt het leven simpelweg’. Zo’n (onbewuste) overtuiging kan een nieuwe mogelijkheid razendsnel doen verdampen in je hoofd, of zelfs voorkomen dat hij je bewustzijn bereikt.
Hoe meer je identiteit in jouw ogen vaststaat, hoe minder mogelijkheden om buiten die identiteit op onderzoek uit te gaan en er als het ware uit te treden. Hetzelfde geldt voor je leven of de wereld om je heen: hoe meer je gelooft dat dingen ‘in beton zijn gegoten’, hoe minder je openstaat voor mogelijkheden. (Dit is ook het leuke van coaching en wat ik als een van de belangrijkste essenties van die trajecten zie: dat je eerst inzicht krijgt in wat je gelooft dat ‘nu eenmaal vaststaat’ om dat beeld vervolgens te veranderen en daarna de ontstane mogelijkheden daadwerkelijk te gaan benutten.)
Dat laatste punt is belangrijk: die overtuigingen kunnen dus ook over de buitenwereld gaan, waarmee je ook je zelfactualisatie afremt of aanwakkert. Als je bijvoorbeeld gelooft dat mensen in principe niet te vertrouwen zijn, heb je misschien meer moeite om je potentieel te vervullen op het gebied ‘compassie’ of ‘anderen helpen’.
Vragen om jezelf te stellen
Houd jezelf scherp op het zien van mogelijkheden door kritisch te kijken naar wat je gelooft over wie je bent, wat je kunt, hoe de wereld werkt. Draagt je manier van denken bij aan het benutten van je potentieel als mens, partner, ouder, kind, professional, teamgenoot, burger? Of belemmert het je hier en daar? Welke mogelijkheden om te groeien zijn er waar je nog niet aan had gedacht of die spannend zijn om te erkennen?
Route 3 naar zelfactualisatie: risico's nemen
Zelfactualisatie brengt bepaalde risico’s met zich mee en wie er actief mee aan de slag wil, moet bereid zijn die te nemen.
Als je bijvoorbeeld stopt om de schuld van een bepaald patroon in een relatie bij de ander te leggen (‘Hij doet altijd zus en zo en daardoor doe ik dit en dat’), zie je opeens wat jij bijdraagt aan het patroon. Misschien houd je bijvoorbeeld teveel vast aan bepaalde verwachtingen, oordelen of herinneringen. Dit inzicht kan naast bedreigend voelen ook ‘risico’s’ opleveren: de kans dat je zelf misschien moet veranderen of het idee dat je zelf ook ergens negatief aan bijdraagt. Andersom kan ook: erkennen dat je partner je niet helpt de beste versie van jezelf te zijn, is evengoed confronterend.
Ook iemand vertellen dat je een keuze maakt om meer in je potentieel te stappen – van een nieuwe hobby tot een andere baan – kan spannend zijn. Je loopt het risico dat je wordt afgewezen of uitgelachen, dat je project mislukt, dat het lastig wordt. Of: dat jij en de ander uit elkaar zullen groeien.
Kortom, jezelf ontplooien en meer gaan leven vanuit je bezieling, is soms confronterend, lastig en waarschijnlijk heb je hier of daar de kans om ‘onderuit’ te gaan.
Dat vindt ons brein, dol op zekerheid, maar niets. Niet zeker weten wat nodig is voor een bepaalde uitkomst? En of die uitkomst überhaupt wel werkelijkheid zal worden? En nog verder: of de werkelijk geworden uitkomst
überhaupt wel zal opleveren wat je ermee hoopt te bereiken? Vindt je brein eng, niet fijn. Het houdt graag vast aan wat het al gelooft en vindt het niet fijn om bij te moeten stellen wat het denkt dat wel en niet mogelijk is.
Daarom stoppen we bijvoorbeeld ook mensen in hokjes: zodat we ons zekerder voelen over wie we zelf zijn en wat we van de ander kunnen verwachten. En uitdagingen vermijden we soms omdat ‘niet proberen’ veiliger voelt dan de onzekerheid dat we misschien onderuit gaan – ook al zijn die uitdagingen juist de sleutel naar zoveel groei.
Kortom, persoonlijke groei vraagt om de bereidheid bepaalde risico’s te durven nemen op gebied van je eigen gevoel van zekerheid en waarheid, en op het gebied van relaties, tijd, energie en middelen.
Vragen om jezelf te stellen
Vraag jezelf regelmatig hoe (on)zeker je je voelt en op welke gebieden dan. Amper twijfels of onzekerheden? Dan daag je jezelf misschien onvoldoende uit om te groeien in hoe je denkt, voelt en doet. Heb je vaak het gevoel je aan anderen aan te passen ten koste van je eigen potentieel? Dan is het misschien een idee om te oefenen met de onzekerheden aangaan die komen bij het maken van keuzes vanuit je hart.
Conclusie
Even samenvatten, hier de drie routes naar zelfactualisatie:
- Creëer beweging en investeer tijd en energie in je persoonlijke groei.
- Onderzoek nieuwe mogelijkheden en kijk kritisch naar wat je gelooft.
- Neem risico’s en leer omgaan met onzekerheid.
Stel jezelf ook eens wat vragen op deze gebieden. Wat heb jij op dit moment het meest nodig in je persoonlijke ontwikkeling? Er energie aan besteden? Kritisch onderzoeken of je openstaat voor het zien en erkennen van nieuwe mogelijkheden? Onzekerheden leren aandurven?
Tot zover deze drie routes naar meer vervuld potentieel. Ze lopen parallel en je mag ze alle drie nemen, afwisselen, en ja: zelfs af en toe de afslag missen. Hoort er ook bij. Prima om af en toe een tijdje aan te klooien en minder actief te bezig zijn met je persoonlijke ontwikkeling. Maar als je enigszins op mij lijkt, dan zul je na een tijdje toch weer de behoefte voelen jezelf meer uit te dagen om te leren, groeien, verdiepen als persoon. Het vuurtje van zelfactualisatie!
Veel succes en vooral plezier op het pad van persoonlijke groei! Mocht je meer begeleiding willen op dit pad, neem dan eens een kijkje bij de mogelijkheden voor coaching.
